Xét nghiệm tế bào học là một trong những phương pháp quan trọng trong chẩn đoán và tầm soát bệnh lý, giúp phát hiện sớm các bất thường ở cấp độ tế bào. Ở bài viết này, ABT sẽ cùng bạn tìm hiểu tổng quan về xét nghiệm tế bào học, các ứng dụng phổ biến và xu hướng chuyển đổi trong phương pháp chẩn đoán này.
Nội dung chính trong bài viết:
1. Xét nghiệm tế bào học là phương pháp chẩn đoán dựa trên quan sát hình thái tế bào dưới kính hiển vi, ít xâm lấn và chi phí thấp hơn so với sinh thiết mô bệnh học.
2. Xét nghiệm tế bào học được ứng dụng rộng rãi trong tầm soát ung thư cổ tử cung, chẩn đoán khối u tuyến giáp, tuyến vú và phân tích dịch cơ thể để phát hiện tế bào bất thường.
3. Công nghệ LBC tạo tiêu bản mỏng, sạch, đồng đều, giảm tỷ lệ mẫu không đạt và cho phép kết hợp xét nghiệm HPV từ cùng một mẫu nâng cao đáng kể độ chính xác so với phết lam truyền thống.
4. Hệ thống xét nghiệm tự động từ ABT giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình từ xử lý mẫu, nhuộm, quét tiêu bản đến quản lý dữ liệu, giảm sai sót thủ công và mở ra khả năng hội chẩn từ xa, lưu trữ số hóa lâu dài.
1. Xét nghiệm tế bào học là gì?
Xét nghiệm tế bào học (Cytology hoặc Cytopathology) là phương pháp chẩn đoán y khoa dựa trên việc quan sát hình thái, cấu trúc và đặc điểm của các tế bào riêng lẻ hoặc cụm tế bào nhỏ dưới kính hiển vi. Thông qua việc phân tích các mẫu tế bào thu thập từ dịch cơ thể, mô bong tróc hoặc chọc hút kim nhỏ, bác sĩ có thể phát hiện những bất thường liên quan đến viêm nhiễm, tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư.
Khác với sinh thiết mô bệnh học cần lấy một phần mô lớn hơn từ cơ thể, xét nghiệm tế bào học thường chỉ cần lượng mẫu nhỏ nên ít xâm lấn, ít gây đau và giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh.
2. Ứng dụng của xét nghiệm tế bào học trong sàng lọc ung thư cổ tử cung
Trong tầm soát ung thư cổ tử cung, xét nghiệm tế bào học giúp nhận diện những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung ngay từ giai đoạn rất sớm. Đây là những biến đổi có thể xuất hiện trước khi hình thành tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư xâm lấn, tạo cơ hội để bác sĩ theo dõi và can thiệp kịp thời.
Mẫu tế bào sau khi được thu thập sẽ được xử lý và quan sát dưới kính hiển vi nhằm đánh giá các đặc điểm hình thái như kích thước, hình dạng, tỷ lệ nhân/bào tương, cấu trúc nhiễm sắc chất và các dấu hiệu bất thường khác. Dựa trên phân loại kết quả theo hệ thống Bethesda, bác sĩ có thể phát hiện các tình trạng như:
- Thay đổi tế bào do nhiễm HPV.
- Các tổn thương nội biểu mô cổ tử cung mức độ thấp (LSIL) hoặc mức độ cao (HSIL).
- Các bất thường tế bào tuyến hoặc tế bào biểu mô lát.
- Những tế bào nghi ngờ ác tính cần được đánh giá chuyên sâu bằng các phương pháp tiếp theo
- Các dấu hiệu viêm nhiễm do vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng.
Nhờ khả năng phát hiện các biến đổi tế bào từ giai đoạn tiền ung thư, kết quả xét nghiệm tế bào học là cơ sở quan trọng giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ và quyết định các bước tiếp theo như theo dõi định kỳ, thực hiện xét nghiệm HPV-DNA, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết khi cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng cho người bệnh.
3. Các ứng dụng khác của xét nghiệm tế bào học trong chẩn đoán bệnh
3.1. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA – Fine Needle Aspiration)
Dùng kim mảnh và bơm tiêm chọc vào khối u hoặc hạch bạch huyết để hút ra một lượng nhỏ tế bào, sau đó phết lên lam kính để soi dưới kính hiển vi. Đây là phương pháp phổ biến trong xét nghiệm tế bào học, đặc biệt hiệu quả trong chẩn đoán u tuyến giáp, u vú, u gan và các khối u sâu dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc CT với độ chính xác có thể đạt đến 90%.
3.2. Phương pháp phết lam truyền thống (Pap smear)
Tế bào được thu thập bằng que gỗ hoặc chổi chải từ bề mặt cổ tử cung, phết trực tiếp lên lam kính, cố định và nhuộm Pap (Papanicolaou stain) để đọc kết quả. Phương pháp này là nền tảng trong tầm soát ung thư cổ tử cung, tuy nhiên cũng có một số giới hạn do tế bào dễ chồng lên nhau và giảm chất lượng tiêu bản khi phết thủ công.
3.3. Xét nghiệm tế bào học nhúng dịch – LBC (Liquid-Based Cytology)
LBC là bước tiến vượt bậc so với Pap smear truyền thống khi tế bào cổ tử cung được thu thập bằng chổi chuyên dụng rồi nhúng vào lọ dung dịch bảo quản vào lọ dung dịch bảo quản thay vì phết trực tiếp lên lam. Mẫu sau đó được trộn đều trong dung dịch và xử lý tự động để tạo lớp tế bào mỏng, sạch và đồng đều trên lam kính.
3.4. Phân tích dịch cơ thể (Body Fluid Cytology)
Dịch từ các khoang màng phổi, màng bụng, màng tim, hoặc dịch não tủy được hút ra và quay ly tâm để cô đặc tế bào, sau đó làm tiêu bản và soi dưới kính hiển vi. Phương pháp được ứng dụng chính trong phát hiện ung thư di căn và các bệnh lý nhiễm trùng trong khoang cơ thể.
3.5. Phương pháp áp lam (Imprint Cytology)
Bề mặt khối u vỡ loét hoặc núm vú có chảy dịch được ép nhẹ lên lam kính để thu tế bào. Kỹ thuật này đơn giản nhưng tỷ lệ phát hiện chỉ đạt 40–60%, vì vậy thường được dùng bổ sung với các phương pháp khác chứ không dùng để đánh giá độc lập.
3.6. Dịch tiết tự nhiên (Exfoliative Cytology)
Thu thập đờm, nước tiểu, dịch tiết núm vú hoặc dịch rửa phế quản để tìm tế bào bong tróc bất thường. Kỹ thuật này phù hợp để sàng lọc ung thư phổi, bàng quang, thận; tuy nhiên tỷ lệ phát hiện ác tính chỉ khoảng 40–50%.
4. Xu hướng tự động hóa trong xét nghiệm tế bào học
Theo WHO, ung thư cổ tử cung vẫn là một trong những gánh nặng y tế toàn cầu với khoảng 660.000 ca mắc mới và 350.000 ca tử vong mỗi năm. Để đạt mục tiêu loại trừ căn bệnh này, WHO khuyến nghị các quốc gia mở rộng chương trình tầm soát, đồng thời nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại. Sự gia tăng về số lượng đối tượng cần tầm soát cũng đồng nghĩa với áp lực ngày càng lớn lên các phòng xét nghiệm trong việc xử lý mẫu bệnh phẩm nhanh chóng, chính xác và đồng nhất.
Trong bối cảnh đó, tự động hóa quy trình xét nghiệm tế bào học đang trở thành xu hướng được nhiều hệ thống y tế lựa chọn. Nghiên cứu so sánh giữa phương pháp đọc tiêu bản tự động và đọc thủ công cho thấy hệ thống tự động mang lại hiệu quả và chi phí tối ưu hơn, nhờ cải thiện năng suất và chuẩn hóa chất lượng đọc tiêu bản. Đồng thời, 18/26 phân tích kinh tế cũng khuyến nghị áp dụng công nghệ Liquid-Based Cytology (LBC) thay cho phương pháp phết lam truyền thống trong các chương trình tầm soát.
Bên cạnh hiệu quả vận hành, công nghệ LBC còn giúp tăng 35% khả năng phát hiện các tế bào bất thường và tăng 27% khả năng phát hiện tổn thương CIN2+ so với phương pháp Pap smear truyền thống.
Chính những lý do trên, nhiều phòng xét nghiệm hiện nay không chỉ đầu tư vào công nghệ LBC mà còn hướng đến các hệ thống tự động khép kín, tích hợp từ xử lý mẫu, tạo tiêu bản, nhuộm, số hóa và quản lý dữ liệu.
Mô hình này giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình xét nghiệm, giảm sự phụ thuộc vào thao tác thủ công, nâng cao năng suất xử lý mẫu, đồng thời tạo ra các tiêu bản có chất lượng đồng đều, hỗ trợ bác sĩ đưa ra kết quả chẩn đoán chính xác và nhất quán hơn. Đây cũng là xu hướng phát triển của các phòng xét nghiệm hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu tầm soát ung thư cổ tử cung ngày càng gia tăng.
5. Giải pháp xét nghiệm tế bào học tự động đến từ ABT
Với định hướng cung cấp các giải pháp xét nghiệm hiện đại cho lĩnh vực chẩn đoán, đặc biệt là phát hiện sớm ung thư cổ tử cung, ABT đã nỗ lực phát triển hệ thống giải pháp xét nghiệm tế bào học bằng công nghệ LBC, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của phòng xét nghiệm và bệnh viện trong giai đoạn chuyển đổi số ngành y tế.
Giải pháp mà ABT mang đến là một hệ thống toàn diện bao gồm đầy đủ thiết bị, vật tư và phần mềm giúp tối ưu quy trình xét nghiệm tế bào học của các cơ sở y tế:
- Thu nhận và xử lý mẫu với bộ kit tế bào học
- Phết mẫu tự động bằng máy phết tế bào (ICP-D2)
- Nhuộm Pap tự động với máy nhuộm (IMS-24) cùng hóa chất nhuộm Pap của ABT
- Số hóa tiêu bản bằng máy quét tiêu bản tự động (IPS-4/IPS-120)
- Quản lý, phân tích và chia sẻ dữ liệu bằng hệ thống thông tin DPIS
Với hệ thống xét nghiệm tế bào học khép kín đến từ ABT, người dùng có thể có thể chuẩn hóa quy trình xét nghiệm tế bào học, nâng cao hiệu suất xử lý mẫu và giảm sự phụ thuộc vào thao tác thủ công. Nhờ đó, tiêu bản đạt chất lượng đồng đều, hỗ trợ phát hiện tổn thương hiệu quả và nâng cao độ tin cậy của kết quả chẩn đoán.
Bên cạnh đó, dữ liệu tiêu bản được số hóa hoàn toàn, cho phép lưu trữ lâu dài, truy xuất nhanh chóng và dễ dàng chia sẻ phục vụ hội chẩn từ xa hoặc tích hợp với hệ thống quản lý thông tin bệnh viện (HIS/LIS). Đồng thời, giải pháp cũng hỗ trợ triển khai mô hình co-testing khi kết hợp xét nghiệm tế bào học LBC và HPV-DNA từ cùng một mẫu thu thập, giúp tối ưu nguồn lực phòng xét nghiệm và nâng cao hiệu quả tầm soát ung thư cổ tử cung chỉ với một lần lấy mẫu.
6. Kết luận
Xét nghiệm tế bào học là phương pháp quan trọng giúp phát hiện sớm các bất thường ở cấp độ tế bào và ứng dụng hiệu quả trong tầm soát ung thư cổ tử cung. Trong đó, công nghệ LBC (Liquid-Based Cytology) mang lại nhiều ưu điểm vượt trội như cải thiện chất lượng tiêu bản và nâng cao khả năng phát hiện tổn thương tiền ung thư.
Nhằm đáp ứng nhu cầu tối ưu hiệu quả chẩn đoán, ABT cung cấp giải pháp xét nghiệm tế bào học tự động, hỗ trợ tối ưu quy trình xét nghiệm, nâng cao độ chính xác chẩn đoán và đáp ứng xu hướng số hóa và tự động hóa tại các cơ sở y tế hiện nay.
7. Tài liệu tham khảo
Böhmer, G., Stolte, C., Vogelmann, T., & Schubert, T. (2026). Liquid-based cytology in cervical cancer screening: A systematic review and meta-analysis. Acta Cytologica. https://doi.org/10.1159/000551747
Mendes, D., et al. (2015). Systematic review of model-based cervical screening evaluations. BMC Cancer, 15, 334. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4419493/?
Wu, T., Lucas, E., Zhao, F., & Basu, P. (2024). Artificial intelligence strengthens cervical cancer screening – present and future. Cancer Biology & Medicine, 21(10), 864–879. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11523278/?