Dịch tả lợn châu Phi (ASFV) đã gây ra một tác động không thể phủ nhận đối với ngành chăn nuôi lợn toàn cầu. Sự lây lan nhanh chóng của virus này đã tạo ra những biến đổi nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi, với những hậu quả không chỉ ở mặt kinh tế khiến ngành chăn nuôi đối mặt với những thách thức lớn mà còn ở mức độ an ninh thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.
Bài viết này nhằm mục đích cung cấp một cái nhìn toàn diện về ASFV, từ việc hiểu rõ về virus gây bệnh đến các biện pháp phòng ngừa và đối phó. Hiểu rõ sâu hơn về tầm ảnh hưởng của ASFV và các biện pháp phòng ngừa sẽ thúc đẩy nỗ lực cộng đồng và người chăn nuôi nói riêng hướng tới việc kiểm soát và ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh này.
1. ASFV: Virus gây bệnh Dịch tả lợn châu Phi
1.1. Đặc điểm dịch tả lợn châu Phi (ASFV)
a. African Swine Fever Virus (ASFV) – Virus gây bệnh dịch tả lợn châu Phi (ASF)
Dịch tả lợn châu Phi (ASF) là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus ASF, hay còn gọi là African Swine Fever Virus. Virus này không thuộc họ influenza như cúm lợn mà thuộc họ Asfarviridae. ASF có nguồn gốc từ châu Phi và lan rộng sang châu Âu, châu Á và các khu vực khác. Dịch bệnh này không ảnh hưởng đến con người nhưng gây tử vong cao ở lợn. Từ những đợt bùng phát đầu tiên ở Nam Phi vào năm 1921, ASF đã lan rộng với những trường hợp bùng phát lớn tại châu Âu trong thập kỷ 1950-1990 và châu Á từ năm 2007. Hiện tại, ASF đang là mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi lợn toàn cầu, đòi hỏi nỗ lực quốc tế để kiểm soát và ngăn chặn sự lan rộng của dịch bệnh này.
African Swine Fever Virus hay virus gây bệnh dịch tả heo châu Phi là một loại virus DNA sợi kép có kích thước bộ gen lớn, sao chép và nhân lên trong tế bào chất của các tế bào bị nhiễm bệnh. Đây là loại virus đặc biệt, duy nhất được biết đến với bộ gen DNA kép, một đặc điểm không phổ biến trong số các loại virus truyền nhiễm cho động vật chân đốt. Virus này chủ yếu tấn công các tế bào đích là các tế bào bạch cầu đơn nhân (monocytes) và đại thực bào (macrophages), xâm nhập vào chúng thông qua cơ chế nội thực bào, nhân lên tại vùng rìa của tế bào chủ, và không gây tử vong cho tế bào chủ thông qua cơ chế nảy chồi.
b. Con đường lây lan dịch tả lợn châu Phi
Dịch tả lợn châu Phi lan truyền chủ yếu qua nhiều con đường khác nhau. Sự tiếp xúc trực tiếp giữa heo nhiễm bệnh và heo khỏe mạnh là một trong những cách chính virus ASF lan sang đàn heo khác, thông qua chất thải, máu, nước bọt và các chất lỏng từ heo nhiễm bệnh. Các loại côn trùng như ve, muỗi cũng có thể truyền nhiễm bệnh từ heo nhiễm sang heo khỏe mạnh thông qua cơ chế chích hút máu và tái nhiễm bệnh. Sử dụng thức ăn hoặc nguyên liệu ô nhiễm từ heo nhiễm cũng có thể góp phần vào sự lây lan của ASF.
Ngoài ra, virus cũng có thể lây lan thông qua vật dụng, thiết bị và các đồ dùng trong chuồng trại hoặc qua các phương tiện giao thông vận tải ô nhiễm từ khu vực có dịch sang khu vực không mắc dịch.
Để ngăn chặn sự lây lan của ASF, các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, vệ sinh, cách ly và giám sát chặt chẽ đối với giao thông vận tải, nguyên liệu thức ăn và các chất lỏng từ heo là cần thiết.
1.2. ASFV tác động đến ngành chăn nuôi lợn
a. Tác động đến hệ thống miễn dịch
Một trong những đặc điểm nổi bật của ASFV là cách nó tấn công hệ thống miễn dịch của lợn. Virus này tấn công mạnh mẽ và phá hủy các tế bào miễn dịch quan trọng, gây ra sự suy giảm đáng kể về khả năng miễn dịch tự nhiên của động vật. Sự tấn công này dẫn đến việc lợn mất khả năng chống lại bệnh tật, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và tử vong.
(Nguồn: MDPI)
b. Ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Hiện tại, không có bằng chứng rõ ràng về việc dịch tả lợn châu Phi (ASF) có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người. Virus ASF chỉ gây bệnh cho lợn và không được cho là có khả năng lây nhiễm hoặc gây bệnh cho con người.
Tuy nhiên, lợn mắc bệnh dịch tả Châu Phi có nguy cơ cao mắc các bệnh khác như tai xanh, cúm, thương hàn, v.v. Những bệnh này gây nguy hiểm đến sức khỏe con người như các bệnh về rối loạn đường tiêu hóa khi ăn phải tiết canh hay thịt lợn nhiễm bệnh chưa nấu chín.
c. Tác động về Kinh tế và An ninh Thực phẩm
ASFV không chỉ gây ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi lợn và kinh tế nông nghiệp, gây thiệt hại nặng nề về mặt kinh tế và tài chính. Việc xảy ra các trường hợp nhiễm bệnh cũng dẫn đến việc phải tiêu hủy hàng loạt lợn để ngăn chặn sự lan rộng của dịch bệnh, gây mất mát về nguồn thu nhập và nguồn cung lợn, gây tổn thất lớn cho người chăn nuôi và ngành công nghiệp thịt lợn. Đồng thời, sự lo lắng về chất lượng thịt lợn và các sản phẩm từ lợn cũng tác động lớn đến ngành công nghiệp thực phẩm.
ASFV với những ảnh hưởng của chúng đến cộng đồng đang là thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi lợn và y tế động vật toàn cầu, đòi hỏi nỗ lực lớn từ cộng đồng để nghiên cứu, chẩn đoán và phòng ngừa sự lây lan của dịch bệnh.
2. Phòng ngừa và kiểm soát ASFV
2.1. Các chiến lược phòng ngừa ASFV
Để đối phó với ASFV, việc hiểu rõ về cấu trúc và cơ chế lây lan của virus và cách thức phòng ngừa bệnh dịch là cực kỳ quan trọng. Các nỗ lực nghiên cứu về ASFV đang được tăng cường để phát triển các phương pháp chẩn đoán, vắc xin hiệu quả, và chiến lược phòng ngừa chặt chẽ hơn để kiểm soát và ngăn chặn sự lây lan của dịch tả lợn châu Phi.
Một số chiến lược phòng ngừa ASF cần thực hiện việc kiểm soát di chuyển của lợn, áp dụng các biện pháp giám sát chặt chẽ vệ sinh chuồng trại, cải thiện quy trình vệ sinh và phòng chống nhiễm khuẩn, cũng như việc cung cấp hướng dẫn và giáo dục cho người chăn nuôi về cách phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh.
2.2. Các kỹ thuật và công nghệ đối phó với bệnh dịch ASFV
Công nghệ và kỹ thuật mới được nghiên cứu cũng luôn đề cập đến nhằm đẩy lùi dịch bệnh như việc phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, công cụ diệt khuẩn hiệu quả.
Các phương pháp xét nghiệm ASFV bao gồm:
a. Xét nhiệm ASFV phát hiện kháng nguyên
► PCR và Real-time PCR
Phương pháp được sử dụng để phát hiện vật liệu di truyền của virus trong đa dạng loại mẫu. Phát hiện được sự tồn tại của ASFV trước khi virus gây ra triệu chứng rõ ràng cho vật nuôi. Tham khảo bộ kit Tách chiết DNA/RNA và Real-time PCR chẩn đoán ASFV bên dưới:
Kit tách chiết DNA/RNA:
TopPURE ® Genomic DNA extraction kit (HI-112) sử dụng cho tách chiết DNA virus từ mẫu huyễn dịch 10%.
TopPURE® Blood DNA extraction kit (HI-132) sử dụng cho tách chiết DNA virus từ mẫu máu toàn phần.
TopPURE® Serum viral extraction kit sử dụng cho tách chiết DNA virus từ mẫu huyết thanh.
Kit Real-time PCR: TopSPEC® ASFV qPCR KIT (SQV-101)
Loại mẫu đầu vào: Mẫu lách, hạch amydal, hạch bạch huyết, thận, huyết thanh và mẫu máu toàn phần từ lợn.
► Phân lập virus
Dựa vào hemadsorption (sự kết dính của virus với tế bào hồng cầu) để quan sát CPE (ly giải tế bào hoặc chết tế bào) của macrophage.
► Phương pháp miễn dịch huỳnh quang (FAT)
Phát hiện virus ASF trong mẫu mô lợn bằng kính hiển vi.
b. Xét nghiệm kháng thể ASFV
► Phương pháp ELISA xét nghiệm kháng thể
Phát hiện sự có mặt của virus thông qua sự xuất hiện của kháng thể ASFV.
► Phương pháp miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA)
Xác định sự có mặt của kháng thể ASFV bằng phương pháp miễn dịch huỳnh quang gián tiếp.
Ngoài ra, việc phát triển vắc xin cũng góp phần vào việc ngăn chặn và kiểm soát sự lây lan của ASF.
Như vậy, dịch tả lợn châu Phi (ASF) vẫn đang là một vấn đề nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi lợn toàn cầu và an ninh thực phẩm. Vắc-xin được coi là biện pháp hứa hẹn nhất để ngăn ngừa và kiểm soát sự bùng phát dịch. Tuy nhiên, để đẩy lùi và phòng ngừa dịch lây lan nhanh, thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán sớm là tiên quyết trong tình hình dịch bệnh lây lan như hiện nay.