Trong lộ trình chuyển đổi số tế bào học, nhiều công nghệ được nhắc đến như phần mềm quản lý, hội chẩn từ xa hay trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, mọi ứng dụng này đều có chung một điểm khởi đầu đó là dữ liệu tiêu bản phải được số hóa. Và máy scanner tiêu bản chính là thiết bị tạo ra dữ liệu đó. Nói cách khác, máy scanner là bước đầu để chuyển đổi số thực sự trong tế bào học.
1. Chuyển đổi số trong tế bào học là gì?
1.1. Tế bào học truyền thống và những giới hạn
Tế bào học truyền thống dựa trên việc quan sát tiêu bản trực tiếp dưới kính hiển vi quang học. Mô hình này đã đóng vai trò nền tảng trong sàng lọc và chẩn đoán nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, khi khối lượng mẫu ngày càng tăng và yêu cầu chất lượng ngày càng cao, phương pháp truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế:
- Tiêu bản tồn tại dưới dạng lam kính vật lý, dễ hư hỏng, phai màu theo thời gian
- Khó lưu trữ lâu dài, khó truy xuất lại để đối chiếu
- Việc hội chẩn, đào tạo hoặc kiểm tra chất lượng gặp nhiều rào cản về không gian và thời gian
Những giới hạn này khiến phòng xét nghiệm khó mở rộng quy mô và khó chuẩn hóa chất lượng chuyên môn.
1.2. Chuyển đổi số trong tế bào học
Chuyển đổi số trong tế bào học không đơn thuần là việc sử dụng phần mềm hay lưu trữ báo cáo điện tử. Bản chất của chuyển đổi số là:
- Số hóa dữ liệu cốt lõi, trong đó tiêu bản là trung tâm
- Chuẩn hóa quy trình từ tiếp nhận mẫu, đọc kết quả đến lưu trữ
- Tăng khả năng chia sẻ, truy xuất và tái sử dụng dữ liệu
Trong bối cảnh đó, tiêu bản tế bào học cần được chuyển từ dạng vật lý sang dữ liệu số có cấu trúc. Đây chính là điểm mà máy quét tiêu bản đóng vai trò then chốt, tạo tiền đề cho các ứng dụng chuyển đổi số ở cấp độ cao hơn.
2. Vì sao máy scanner là nền tảng của chuyển đổi số tế bào học?
2.1. Máy scanner tiêu bản là gì?
Máy quét tiêu bản tế bào (hay còn gọi là máy Scanner) là thiết bị dùng để quét toàn bộ lam kính tế bào học và tạo ra tiêu bản số (digital slide) với độ phân giải cao. Tiêu bản số cho phép người dùng quan sát, phóng đại và đánh giá hình ảnh tế bào trên nền tảng số thay vì phải thao tác trực tiếp trên kính hiển vi truyền thống.
Khác với việc chụp ảnh thủ công qua kính hiển vi, máy quét tiêu bản quét toàn bộ bề mặt lam kính, đảm bảo không bỏ sót các vùng có giá trị chẩn đoán.
Trong thực hành tế bào học, máy quét tiêu bản thực hiện các bước chính:
- Tiếp nhận lam kính đã phết, nhuộm và tự động nhận diện, xử lý theo trình tự.
- Quét tiêu bản với độ phân giải phù hợp cho mục đích chẩn đoán trong thời gian thực
- Ghép ảnh liền mạch thành lam kính kỹ thuật số hoàn chỉnh, đồng nhất về độ sáng, màu sắc và độ phân giải.
- Tạo file tiêu bản số có thể lưu trữ và truy xuất trên phần mềm
Quy trình này giúp chuyển đổi lam kính vật lý thành một đối tượng dữ liệu số, có thể sử dụng lặp lại nhiều lần mà không ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.
2.2. Số hóa tiêu bản – bước khởi đầu của chuyển đổi số
Mọi ứng dụng chuyển đổi số trong tế bào học, từ hội chẩn từ xa đến phân tích tự động, đều yêu cầu dữ liệu tiêu bản số hóa. Nếu tiêu bản vẫn chỉ tồn tại ở dạng lam kính vật lý, các ứng dụng này khó có thể triển khai một cách hiệu quả.
Máy quét tiêu bản cho phép:
- Số hóa toàn bộ tiêu bản một cách nhất quán
- Lưu trữ dữ liệu lâu dài mà không phụ thuộc vào điều kiện bảo quản lam kính
- Truy xuất và đánh giá lại tiêu bản khi cần thiết
Do đó, số hóa tiêu bản bằng máy quét không phải là một lựa chọn bổ sung, mà là bước khởi đầu cần thiết trong lộ trình chuyển đổi số tế bào học.Tuy nhiên, số hóa chỉ mang ý nghĩa “chuyển đổi định dạng”, nếu dữ liệu tạo ra không đảm bảo chất lượng, tính nhất quán và khả năng tái sử dụng, thì các ứng dụng chuyển đổi số ở cấp độ cao hơn vẫn không thể triển khai hiệu quả.
2.3. Máy quét tiêu bản tạo ra dữ liệu chuẩn và chất lượng
Một hệ thống chuyển đổi số chỉ thực sự vận hành hiệu quả khi dữ liệu đầu vào không chỉ được số hóa, mà còn đạt chuẩn về chất lượng đầu ra, tính đồng nhất và khả năng tích hợp. Máy quét tiêu bản giúp tạo ra dữ liệu:
- Đồng nhất về chất lượng hình ảnh
- Ít phụ thuộc vào thao tác cá nhân
- Dễ tích hợp với phần mềm quản lý lưu trữ và phân tích
Chính nhờ khả năng tạo ra dữ liệu tiêu bản số đạt chuẩn, máy quét tiêu bản trở thành mắt xích trung gian quan trọng, nối liền bước số hóa ban đầu với các ứng dụng chuyển đổi số trong thực hành phòng xét nghiệm như kiểm soát chất lượng, đào tạo, hội chẩn và tự động hóa.
3. Ứng dụng nổi bật khi triển khai máy quét tế bào tự động
✅ Số hóa và lưu trữ tiêu bản tế bào học
Máy quét tiêu bản cho phép phòng xét nghiệm xây dựng kho lưu trữ tiêu bản số, giúp:
- Giảm phụ thuộc vào kho lam kính vật lý
- Truy xuất nhanh theo bệnh nhân hoặc thời gian
- Phục vụ đánh giá lại ca bệnh khi cần
✅ Hỗ trợ đọc tiêu bản và hội chẩn từ xa
Tiêu bản số có thể được chia sẻ nhanh chóng giữa các chuyên gia ở nhiều địa điểm khác nhau. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các cơ sở tuyến dưới, nơi nguồn nhân lực chuyên môn còn hạn chế.
✅ Chuẩn hóa quy trình đọc và kiểm soát chất lượng
Việc sử dụng tiêu bản số giúp phòng xét nghiệm:
- So sánh kết quả đọc giữa các chuyên viên
- Đánh giá độ lặp lại và độ nhất quán
- Tăng tính minh bạch trong kiểm soát chất lượng nội bộ
✅ Đào tạo và phát triển chuyên môn
Tiêu bản số từ máy quét có thể được sử dụng làm tài liệu đào tạo, giúp chuẩn hóa kỹ năng đọc và hỗ trợ đào tạo từ xa cho kỹ thuật viên và bác sĩ.
✅ Nền tảng cho tự động hóa và AI trong tương lai
Các hệ thống AI trong tế bào học chỉ có thể hoạt động khi được cung cấp dữ liệu tiêu bản số chất lượng cao. Máy quét tiêu bản chính là nguồn tạo dữ liệu đầu vào cho các ứng dụng tự động hóa và hỗ trợ chẩn đoán bằng AI tương lai.
4. Máy quét tiêu bản trong lộ trình chuyển đổi số phòng xét nghiệm
4.1. Khi nào phòng xét nghiệm nên đầu tư máy quét?
Việc đầu tư máy quét tiêu bản nên được nhìn nhận như một quyết định chiến lược trong lộ trình chuyển đổi số, không chỉ đơn thuần là mua thêm thiết bị. Trên thực tế, phòng xét nghiệm thường bắt đầu cân nhắc triển khai máy quét khi xuất hiện một hoặc nhiều yếu tố sau:
- Khối lượng tiêu bản tăng nhanh, gây áp lực lên nhân sự đọc và thời gian trả kết quả
- Nhu cầu chuẩn hóa chất lượng đọc tiêu bản giữa các kỹ thuật viên, bác sĩ
- Phát sinh nhu cầu hội chẩn, đào tạo hoặc đánh giá chất lượng từ xa
- Định hướng xây dựng hệ thống lưu trữ, truy xuất và tái sử dụng dữ liệu lâu dài
- Hướng đến chuyển đổi số và vận hành tích hợp AI trong tương lai
Ở giai đoạn này, máy quét tiêu bản đóng vai trò là điểm khởi động hợp lý nhất, giúp phòng xét nghiệm từng bước chuyển từ mô hình vận hành thủ công sang mô hình dựa trên dữ liệu số.
4.2. Máy quét không đứng một mình
Trong thực tế triển khai, máy quét tiêu bản không phải là một thiết bị hoạt động độc lập, mà là một thành phần trung tâm trong mắt xích trung tâm trong một hệ sinh thái vận hành số hóa và tự động hóa tại phòng xét nghiệm tế bào học. Giá trị thực sự của máy quét được phát huy khi nó được đặt đúng vị trí trong một hệ sinh thái tự động hoá chuyển đổi số đồng bộ.
- Tiêu bản vật lý → Tiêu bản số: máy quét chuyển đổi lam kính sau tiền phân tích thành dữ liệu hình ảnh số có độ phân giải cao
- Dữ liệu số → Dữ liệu chuẩn: hình ảnh được tạo ra một cách đồng nhất, giảm phụ thuộc thao tác cá nhân
- Dữ liệu chuẩn → Ứng dụng: dữ liệu sẵn sàng cho đọc kết quả, hội chẩn, kiểm soát chất lượng và đào tạo
Máy quét tiêu bản đóng vai trò nguồn tạo dữ liệu đầu vào, kết nối với các thành phần khác để hình thành một chuỗi quy trình liên tục. Để chuyển đổi số vận hành trơn tru, máy quét cần được đặt trong một hệ sinh thái bao gồm:
- Quy trình xét nghiệm chuẩn hóa: đảm bảo sự nhất quán từ tiền phân tích đến hậu phân tích mọi mẫu đầu vào trước khi đưa vào máy quét để số hóa với quy trình xử lý mẫu, phết và nhuộm
- Các thiết bị, mô-đun tự động hóa: hỗ trợ phân phối dữ liệu, giảm thao tác thủ công, tối ưu thời gian và nguồn lực
- Phần mềm quản lý tiêu bản số: lưu trữ tập trung, truy xuất nhanh, phân quyền và theo dõi quá trình đọc
Trong chuyển đổi số, máy quét tiêu bản tế bào học đóng vai trò nguồn tạo dữ liệu đầu vào, còn hệ thống phần mềm và quy trình tự động hóa quyết định cách dữ liệu đó được khai thác và chuyển hóa thành giá trị thực tiễn. Đây cũng chính là cách tiếp cận của các giải pháp chuyển đổi số phòng xét nghiệm do ABT phát triển: tập trung vào workflow tích hợp, nơi máy quét tiêu bản giữ vị trí hạt nhân trung tâm, kết nối con người – quy trình – công nghệ thành một hệ thống vận hành thống nhất.
Máy quét tiêu bản tế bào học không chỉ là một thiết bị kỹ thuật, mà là bước đi thực tế và khả thi để bắt đầu chuyển đổi số trong tế bào học. Việc đầu tư đúng và triển khai phù hợp sẽ giúp phòng xét nghiệm nâng cao chất lượng chuyên môn, tối ưu vận hành và sẵn sàng cho các ứng dụng công nghệ trong tương lai.
